این مسجد زیبا از مشهورترین مساجد ایران است که در حرم امام هشتم ما شیعیان قرار دارد. مسجد گوهرشاد به دستور گوهرشاد بیگم، همسر شاهرخ، پادشاه تیموری ساخته شده که قوام الدین بن زین الدین شیرازی، از بهترین معماران آن زمان، ساخت آن را شروع کرده است. این مسجد در بخش جنوبی حرم مطهر رضوی قرار دارد و به گنبد آبی بسیار زیبا، اسلوبها، کاشیکاریها و گچکاریهایش معروف است. همچنین از آنجایی که مردم مشهد در این مسجد علیه سیاستهای فرهنگی رضاخان قیام کردند و عدهای کشته شدند، شهرتش افزایش یافته است.
این بنای با شکوه در اوایل قرن نه هجری قمری برپا شده و به رواقهای دارالسیاده و دار الحافظ متصل است. کاشیکاری داخلی مسجد، نمونهای شگفتانگیز از دوران تیموری است که طاق گنبدی شکل و منارههای آن با تزئینات خاص و استفاده از سبک مقرنس و نقشهای دیواری و معرق کاریهای بی بدیلش، شاهکاری از یک مسجد به وجود آورده است. گفته میشود که مسجد گوهرشاد نمونهای کامل و بارز از هنر ایرانی به شمار میآید که تمام ویژگیهای معماری ایرانی در آن به کار گرفته شده است.
ایوان جنوبی مسجد که ایوان مقصوره نام دارد، با ۵۰۰ متر مربع مساحت، ۳۷ متر طول و ۵/۲۵ متر ارتفاع، یکی از باشکوهترین ایوانهای مسجد است.
تمام دیوارهای مسجد و هر ضلعش با کاشیهای معرق کاری شده با ارزش تزئین شده و در تمام آنها اسماء خدا و آیه یا حدیث حک شده است.
تاریخ بنای مسجد بر کاشی معرقی در کتیبه ممتاز و تاریخی فرزند گوهرشاد (بایسنقر) که از معروفترین ثلثنویسان آن زمان بوده، بر سر ایوان مقصوره به چشم میخورد.
محراب مسجد از سنگ مرمر با تزئینات خاص و کتیبهای در میان مقرنس کاریهای آن، ساخته شده است.
در کنار محراب ایوان مقصوره، منبر صاحب الزمان (عج) از چوب گردو و گلابی، به شیوه منبت کاری و بدون استفاده از میخ، به دستان هنرمند استاد محمد نجار خراسانی منبت کار معروف دوره فتحعلی شاه قاجار، ساخته شد و بعدها در سال ۱۳۲۵ خورشیدی توسط استاد حیدر نیکنام گلپایگانی مرمت شد.
گنبد بزرگ و فیروزهای این مسجد بر فراز ایوان مقصوره بنا شده که عظمت این بنا را دو چندان کرده است. ارتفاع گنبد حدود ۴۱ متر است و سطح خارجی آن با آجر لعابداده شده و یک کتیبه با نوشتههای خط کوفی، تزئین شده است.
دو مناره اطراف ایوان به ارتفاع ۴۳ متر از سطح زمین است روی آنها نیز چند کتیبه مشاهده میشود.
شبستانهای این مسجد بسیار معروف است. این مسجد ۸ ایوان و ۷ شبستان دارد که مراسم اعتکافها در آنها برگزار میشود. گنبد خانه پشت ایوان مقصوره با شبستانهای یک طبقه، کل بخشهای مسجد را به هم مربوط کرده است.
به طور کلی صحن مسجد گوهرشاد ۲۸۰۰ متر مربع بوده و زیربنای آن ۹۴۰۰ متر مربع است.
ایوان شمالی این بنا معروف به ایوان دار السیاده، ایوان شرقی همان ایوان اعتکاف و ایوان غربی آن، ایوان شیخ بهاء نامیده میشود.
نام خانم گوهرشاد بر ایوان شمالی روی کاشی معرقی به رنگ زرد و خط ثلث حک شده است. روی سر در این ایوان نیز پنجرهای نقره از آثار به جا مانده از عهد قاجار نصب شده است.
شما از دو ایوان شرقی و غربی این مسجد میتوانید به رواق امام خمینی و بست شیخ بهاء برسید.
این مسجد در طول زمان به دلایل مختلف خسارتهای زیادی دید؛ برای مثال در زمین لرزهسال ۱۰۸۴، ایوان مقصوره صدمه دید که مورد بازسازی قرار گرفت. همچنین در سال ۱۳۳۰ هجری قمری که روسها آنجا را به گلوله بستند، گنبد و ایوانها خسارت دیددند و در سال ۱۳۳۹ آنها مجددا بازسازی شدند.










