اصلی ترین و مهمترین عامل که مشهد را ایجاد کرده و مرکز رفت و آمد عاشقان و دوستداران اهل بیت پیامبر علیهم السلام شده، وجود حرم مطهر رضوی است. پس آنکه امام رضا علیه السلام در سال ۲۰۳ قمری توسط مأمون لعنه الله علیه به شهادت رسیدند، در باغ شخصی به نام حمید ابن قحطبه دفن گردیدند. بعد از این جریان این محل به مشهد الرضا علیه السلام معروف شد. زیرا که قبلا به این منطقه روستای سناباد از توابع توس می گفتند. و از آن زمان تا کنون عاشقان اهل بیت علیهم السلام شروع به ساخت حرم مطهر کردند که امروز به این شکل درآمده است. امام رضا علیه السلام و خواهر ایشان حضرت معصومه و برادران ایشان که در جای جای این کشور بارگاهی دارند، مثل امامزاده در طبس، شاهچراغ در شیراز و …، ولایت را برای ایران به ارمغان آورند.
صحن های حرم
قدیمی ترین صحن حرم همان صحن انقلاب یا سقاخانه که به صحن کهنه نیز معروف است می باشد. بعد از آن صحن آزادی ساخته شد که به صحن نو معروف است. صحن های امام خمینی و جمهوری اسلامی بعدا اضافه شدند که البته اکنون صحن امام خمینی مسقف شده و تبدیل به رواق امام خمینی شده که محلی برای برگزاری مراسم فرهنگی معنوی حرم مطهر گردیده است. در صحن جمهوری هم سقاخانه وجود دارد اما سقاخانه معروف همان است که در صحن انقلاب است. بزرگترین صحن حرم مطهر صحن پیامبر اعظم (صلی الله علیه واله) می باشد که آخرین صحن ایجاد شده تاکنون است.
بست های حرم
اگر دقت کرده باشید، وقتی وارد حرم می شوید ابتدا وارد فضایی راهرو مانند می شوید که از سه طرف روبرو و راست و چپ دیوارهای حرم و از پشت سرمان ورودی و خروجی قرار گرفته است. به این فضا بست می گویند. مانند بست شیخ طوسی، بست طبرسی، بست نواب صفوی و بست شیرازی. بعد از بست وارد صحن می شویم. جاییکه از چهار طرف در احاطه حرم مطهر هستیم. این فضاسازی بخاطر اینست که زائر که ابتدا وارد حرم می شود کم کم با این فضا انس بگیرد. یعنی ابتدا وارد بست شود و از سه طرف حرم و یک طرف دنیای بیرون باشد، سپس وارد صحن شود و از هر سو در معرض حرم قرار گیرد.
علما و انسان های وارسته مقید بودند که همیشه موقع ورود به حرم مطهر از صحن آزادی وارد شوند، چراکه این صحن در طرف پایین پای مبارک امام رضا علیه السلام قرار دارد. و این نیز جزء آداب زیارت است که اول اذن دخول بخوانیم، اگر اشکمان جاری شد و دلمان نرم شد نشانه اجازه ورود است، از پایین پا وارد شویم، به سمت روبروی امام علیه السلام برویم طوری که قبله پشت سرما قرار گیرد. آنجا زیارت بخوانیم، سپس به بالای سر مبارک رفته و نماز زیارت و دعا بخوانیم. وقتی که نماز و زیارت و دعا و قرآنمان تمام شد از حرم خارج شویم. و بیکار ننشینیم به حرف های بیهوده و بازی بپردازیم. چراکه اینکار قداست و حرمت حرم را برایمان کم می کند. لذا ساعاتی که در حرم هستیم باید به دعا و ذکر و نماز بگذرانیم.
قبل از اینکه امام رضا علیه السلام اینجا دفن شوند، امام صادق علیه السلام از این موضوع خبر داده بودند و فرمودند: «نوه مرا در سرزمین خراسان در شهری بنام توس می کشند، کسی که او را با شناخت حق وی زیارت کند، من روز قیامت دستش را می گیرم و وارد بهشت می کنم، هرچند مرتکب گناهان کبیره شده باشد. راوی پرسید: فدایت شوم شناخت حق او به چیست؟ امام فرمودند اینکه بدانی قطعا اطاعت از او واجب است؟»
یکی از قسمت های معروف حرم مطهر پنجره فولاد است که محل دخیل شدن گرفتاران و مریض ها برای گرفتن شفا از آن امام همام است. نکته ای که جالب است اینست که ما برای بیان معجزات امام رضا علیه السلام لازم نیست به تاریخ مراجعه کنیم و در کتاب ها به جستجوی آن باشیم، بلکه هر کدام از ما در همین زمان حیات خودمان، معجزاتی دیده یا شنیده ایم. معجزاتی که تا الان جاری هستند چشمه های آب در قدمگاه نیشابور و در روستای دهسرخ می باشند.
یکی از ویژگی های معنوی مهم حرم امام رضا علیه السلام اینست که چنانچه زائر ایشان را با شناخت حقشان زیارت کند، در سمت بالاسر دو رکعت نماز زیارت بخواند و سپس دعا کند، دعایش مستجاب است. یعنی این مکان یکی از مکان هایی است که دعا در آن مستجاب است.
ایامی که زیارت امام رضا علیه السلام توصیه شده است یکی ماه مبارک رجب است و دیگری روز زیارتی مخصوص ایشان که ۲۳ ماه ذی القعده می باشد که بنابر روایتی این روز شهادت امام هم رخ داده است.
