شهر مشهد یکی از شهرهای توریستی ایران است که هرساله میلیون‌ها نفر برای رشد بعد معنوی خود به این شهر زیارتی سفر می‌کنند. اما در کنار زیارت شما می‌توانید از دیگر جاذبه‌های جذابش نیز دیدن کنید. موزه مرکزی آستان قدس رضوی، یکی از موزه‌های بزرگ و جالب این شهر است که در خود حرم مطهر رضوی قرار دارد و شما می‌توانید قبل یا بعد از زیارت خود به همراه دوستان یا خانواده و کودکانتان به سمت صحن کوثر بروید و از آن دیدن کنید.
یکی از جذابترین موزه‌های شهر مشهد: موزه مرکزی آستان قدس رضوی
- موزه آستان قدس رضوی داخل صحن کوثر در حرم امام رضا قرار دارد.
- از بزرگترین موزه‌های ایران است که هر سال بیش از یک میلیون نفر از آن بازدید می‌کنند.
- آثار تاریخی و هنری زیادی را می‌توانید در موزه مشاهده کنید.
- هزینه ورودی این موزه بسیار مناسب است.
معرفی
موزه آستان قدس رضوی یکی از معروفترین موزه‌های حرم امام رضا علیه السلام است که در صحن کوثر واقع شده است. ساختمان این موزه چند ورودی دارد که اگر به سمت ورودی سمت راست بروید، وارد ساختمان موزه مرکزی می‌شود که در ۴ طبقه احداث شده است و گنجینه‌هایی همچون اسکناس، سکه، تمبر و اقلام پستی و … را در آن می‌توانید مشاهده کنید.
نکته جالب این موزه آن است که سنگ بنای ساختش به سال‌های قبل از انقلاب باز می‌گردد. هنگامی که بخش‌هایی از حرم را برای نگهداری هدایای مردمی و آثار قدیمی اختصاص دادند، توجه همگان را به خود جلب کرد. اما بعد از مدتی تصمیم گرفتند تا فضایی جدا از حرم برای موزه و حفظ این اموال ارزشمند ایجاد کنند و از این رو در سال ۱۳۱۶، بخشی از زمین کنار مسجد گوهرشاد و مقبره شیخ بهایی را به وسعت ۵۷۰۰ متر برای ساخت موزه انتخاب کردند. آندره گدار، معمار و باستان‌شناس فرانسوی، نقشه این موزه را طراحی کرد و در سال ۱۳۲۴ شمسی، این موزه افتتاح شد. البته با مشارکت‌های مردمی تصمیم گرفتند ساختمان دوم این بخش را نیز در جنوب حرم احداث کنند که در سال ۱۳۵۵ ساخته شد و فضای وسیع‌تری را اختیار کردند. به این ترتیب با افزایش هدایای ارزشمند، نیاز به گسترش موزه بود که تا امروز، ۴ ساختمان برای موزه در نظر گرفتند که در این قسمت قرار است درباره ساختمان مرکزی آن صحبت کنیم که ۱۰ گنجینه ارزشمند را در خود جای داده است که در ادامه به آنها می‌پردازیم.
تاریخچه موزه مرکزی آستان قدس
از آنجایی که زائران و مردم عزیز ایران ارادت ویژه‌ای نسبت به امام خود داشتند، در سفر خود به مشهد دست خالی نمی‌آمدند و وسیله‌ای را برای اهدا می‌آوردند. از این رو جرقه ساخت موزه زده شد تا موقوفات مختلف مردم در موزه نگهداری شوند. بدین ترتیب در سال ۱۳۱۶، زمینی با وسعت ۵۷۰۰ متر مربع برای احداث موزه در کنار مسجد گوهرشاد به موزه اختصاص داده شد. طراحی آن را آندره گدار، معمار و باستان شناس فرانسوی عهده‌دار شد و در سه طبقه ساخته شد. در سال ۱۳۲۴ نیز این مجموعه جذاب افتتاح شد و برای بازدید همگان آماده گردید. پس از چندین سال و افزایش آثار ارزشمند وقفی دیگر، در سال ۱۳۵۱ تصمیم به ساخت بنای جدیدتر و بزرگتری شد که همان موزه کنونی است.
بخش های مختلف موزه مرکزی آستان قدس
هنگامی که از در عبور می‌کنید، شی سنگی و بزرگی را می‌بینید که به نام «سنگاب خوارزمشاهی» معرفی شده است. سنگاب در واقع نوعی آبخوری قدیمی است که قدمت آن به هشتصد سال پیش باز می‌گردد. بعد از آن به سمت ورودی سمت راست موزه مرکزی حرکت کنید. جلوتر یک بنر راهنما قرار دارد که اسامی گنجینه‌ها را نشان داده است. با ما همراه باشید تا آنها را بررسی کنید.
- موزه تاریخ حرم مطهر رضوی
این قسمت در طبقه همکف واقع شده است و یکی از جذابترین قسمت‌های موزه است که تاریخ حرم مطهر رضوی را طی ۱۰ قرن حفظ کرده و این مجموعه ارزشمند حالا در مقابل دیدگان شما قرار گرفته است. با مطالعه تاریخ می‌توانید در گذشته سفر کنید و کلی اطلاعات جدید بدست آورید. انواع کاشی‌های ازاره‌ای، ورقه‌های طلا و تزئینات بسیار زیبای تاریخی حرم، انواع آیینه و شمعدان، محراب پایین پای حضرت، در زرین پیش رو ضریح، منبر چوبی، تعدادی کتب خطی، کاشی‌های هفت رنگ مربوط به دوران قاجار، دو ضریح قدیمی و … همگی در این طبقه وجود دارند. همه این وسایل روزی در حرم امام رضا علیه السلام بوده و به مرور جای خود را به وسایل جدیدتر داده است. برای مثال، در گذشته برای غبار روبی ضریح مطهر از جارویی با پرهای طاووس استفاده می‌شده که اکنون در موزه می‌توانید آن را مشاهده کنید.
همانطور که گفته شد، دو ضریح قدیمی را نیز می‌توانید در این موزه مشاهده کنید که یکی از آنها ضریح فولاد جوهری مربوط به دوره صفوی است و دیگری ضریح دوره پهلوی که به شیر و شکر معروف است. در حال حاضر ضریح مبارک امام رضا علیه السلام، پنجمین ضریحی است که تعویض شده است.
همچنین نمایشگاه عکس حرم نیز در این طبقه است تا بتوانید عکس‌های قدیمی حرم امام هشتم را دنبال کنید.
- گنجینه سکه
گنجینه سکه در سال ۱۳۸۸ افتتاح شد. این گنجینه در طبقه زیرزمین است. در این قسمت می‌توانید از سکه‌های ارزشمند دوره‌های قبل از میلاد، آغاز آن و بعد از آن (از جمله دوره‌های هخامنشیان، مقدونیه، سلوکیان، شاهان محلی پارس، اشکانیان، الیمایی، ساسانیان، خلفای اموی، اسپهبدان طبرستان، حکام عرب طبرستان، عرب ساسانی، امویان، خلفای عباسی، آل بویه، سامانیان، صفاریان، آل زیار، غزنویان، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ایلخانان، مغول، تیموریان، آق قویونلو و قرا قویونلو، صفویان، افشاریه، زندیه، قاجار، پهلوی اول، پهلوی دوم و دوره جمهوری اسلامی ایران) تا زمان حال بازدید کنید.
حلقه‌های مبادلاتی که قدمتی ۴ هزار ساله دارند، سکه‌های عرب ساسانی، سکه‌های بین المللی، درهم‌های ولیعهدی امام رضا، جواهرات مزین شده با سکه‌های طلا، مدال‌های طلای کشورهای مختلف، همه و همه در این طبقه قرار دارند که بسیار دیدنی است.
- گنجینه اسکناس و تمبر
پس از بازدید از گنجینه سکه، مخزنی با تابلوی گنجینه تمبر و اسکناس در همان طبقه زیرین وجود دارد که به دلیل تعداد زیاد آثار و بخش‌های خاص خود، بهترین مجموعه تمبر و اسکناس در ایران محسوب می‌شود که در سال ۱۳۶۹ هجری شمسی افتتاح شد. تمبر اول آن همان تمبر معروف پنی سیاه است که نخستین تمبر جهان محسوب می‌شود. بعد از آن نیز گنجینه تمبرهای تاریخی ایران و دنیا به نمایش گزاشته شده است و در میان آنها می‌توانید نامه‌های تاریخی، نخستین کارت پستال‌ها و تلگراف‌ها که بین شاهان رد و بدل می‌شده را نیز مشاهده کنید. به طور کل حدود ۳هزار شی در این بخش نگهداری می‌شود که دوره قاجار و پهلوی و جمهوری اسلامی را نیز در بر دارد.
در بخش بعدی این گنیجه، اسکناس‌ها از دوران قاجار و پهلوی و حدود ۵۰۰ برگ اسکناس از کشورهای خارجی را نیز مشاهده خواهید کرد.
- گنجینه صدف و موجودات دریایی
یکی از بخش‌های جالب این مجموعه که در طبقه اول است، موجودات دریایی و تاکسی‌درمی شده و نرم‌تنان هستند که به نمایش گزاشته شده‌اند. این موجودات دریایی از سواحل آسیا، اروپا و آمریکا گردآوری شده و به مرور زمان با آثار اهدایی بازدیدکنندگان گسترش یافته است. شما می‌توانید انواع کوسه‌ها، ماهی‌ها، سفره‌ماهی، اسب دریایی، لابستر، مارماهی، بچه تمساح، لاک‌پشت، انواع توتیا، مرجان، اسفنج و حلزون‌های بزرگ و کوچک را مشاهده کنید. مساحت این بخش تنها حدود ۴۵۷ متر مربع است و برای کودکان بسیار جالب توجه است.
- گنجیه نقاشی
پس از بازدید از گنجینه موجودات دریایی، می‌توانید به سمت بخش بعدی یعنی گنجینه نقاشی بروید. در این بخش حدود ۴۵۰ متر مربع وسعت دارد و آثار بزرگ و ارزشمندی از نقاشان بلندآوازه ایرانی و خارجی در آن قرار دارد که از معروفترین آنها می‌توان به چهار اثر از کمال الملک اشاره کرد. شما می‌توانید سبک‌های نقاشی ناتورالیسم، آبستره، آگوستا، رئالیسم، مدرن و … را در این گنجینه مشاهده کنید.
- گنیجه ظروف
در طبقه دوم موزه یک گنیجه جالب از ظروف باستانی را خواهید دید. این ظرف‌ها قدمت زیادی دارند؛ برای مثال ظروف سفالی مربوط به بیش از ۳۲۰۰ سال پیش، ظروف دوره غزنویان، سلجوقیان، صفویان و قاجاریان برای آگاهی از زندگی مردم آن زمان مقابل دیدگان شما به نمایش گزاشته شده است. نکته جالب آن این است که برخی از این ظرف‌ها در حین حفاری در محدوده حرم مطهر رضوی پیدا شده اند.
- گنجینه مدال‌ها
در همان طبقه دوم، گنجینه‌ای از مدال‌هایی که از طرف ورزشکاران معروف ایران به این موزه اهدا شده است، وجود دارد. اولین مدال‌ها مربوط به مدال‌های جهانی بزرگ پهلوان تختی بود که به موزه اهدا شد. پس از آن نیز ورزشکاران دیگری مدال‌هایشان را تقدیم به موزه حرم مطهر کردند. برای مثال، توپ طلای بهترین بازیکن سال ۱۹۹۶ میلادی، جام قهرمانی بیستمین دوره مسابقات قهرمانی تکواندو در سال ۲۰۱۱، مدال‌های مجید خدایی، علیرضا نصرآزادانی، امیر توکلیان و … وجود دارد.
- گنجینه سلاح
اگر به دیدن انواع سلاح‌ها علاقه‌مند هستید، بازدید از این گنجینه را فراموش نکنید. در طبقه دوم موزه آستان قدس، مجموعه‌ای از سلاح‌های سرد و گرم قدیمی از دوران امپراتوری صفویان تا امروز را خواهید دید. برای مثال تیر و کمان‌های آن زمان، تبرزین، تپانجه، تفنگ، خنجر و … در این قسمت به نمایش گزاشته شده است.
- گنجینه نجوم
ایرانیان از دوران قدیم در زمینه کسب دانش نجوم حرف اول را می‌زدند. همچنین علم نجوم یکی از علوم مورد توجه مسلمانان بود و دانشمندانی همچون خواجه نصیرالدین طوسی، خیام، ابوریحان بیرونی در این زمینه تلاش‌های بسیاری نمودند و دستاوردهای زیادی کسب کردند. بنابراین ابزار نجوم یکی از اشیای تاریخی در کشور ما به حساب می‌آید و از این رو در این موزه اسطرلاب‌ها، تلسکوپ‌ها، کره‌ها، قطب‌نماها، قبله‌نماها و … دیگر وسایل قدیمی مربوط به کشف دانش در این حوزه در این گنجینه برای مشاهده همگان جمع‌آوري شده است.
- گنجينه ساعت
در طبقه دوم يك گنجينه ديگر وجود دارد كه گنجينه‌اي از ساعت‌هاست. ساعت‌هاي مكانيكي و آفتابي و انواع مختلفشان را در اين بخش مي‌توانيد مشاهده كنيد. اين بخش بسيار جالب است و ساعت‌هاي آفتابي و تقويم، ساعت آفتابي افقي و عمودي، ساعت با شاخص مثلثي و … را از اين قسمت مي‌توانيد بازديد كنيد.
موزه فرش آستان قدس رضوي
هنگامي كه مي‌خواهيد به سمت موزه آستان قدس برويد، دو ورودي قرار دارد كه بالاي يكي از آنها نام موزه فرش نوشته شده است. شما با تهيه يك بليط مي‌توانيد از هر دو موزه بازديد كنيد. داستان موزه فرش از جايي شروع مي‌شود كه در سال‌هاي اول تاسيس موزه آستان قدس، ۳ تخته فرش از دوران صفوي در مجموعه قرار دادند اما با گذر زمان، فرش‌هاي بيشتري در موزه قرار گرفت و فضاي موزه براي نمايش تمام فرش‌ها كافي نبود. از اين رو با كمك‌هاي مردمي، در سال ۱۳۹۰ ساختماني مجزا كنار همان موزه براي فرش‌ها احداث شد.
اين موزه به تنهايي سه طبقه و يك كارگاه دارد و فضايي تخصصي براي اهالي هنرهاي دستي است.
تالار آثار استاد فرشچیان
اگر از اهالي هنر هستيد، پیشنهاد می‌کنیم که از تالار آثار استاد فرشچیان، نقاش بزرگ، غافل نشوید. این نقاش مشهور، ۱۷ تابلوی ارزشمند خود را به موزه اهدا کرده است که معروفترین آنها آثار عصر عاشورا، پنجمین روز آفرینش، ضامن آهو و کوثر است. دیدن شکوه این هنر از نزدیک، روح و جان آدمی را نوازش می‌کند.
ساعت بازديد از اين موزه‌ها:
- شنبه تا چهارشنبه: ۸:۰۰ تا ۱۲:۳۰
- پنج شنبه: ۸:۰۰ تا ۱۱:۳۰
- جمعه و روزهای تعطیل: ۸:۰۰ تا ۱۲:۰۰
در سه روز عاشورا، بیست و یکم رمضان و سیزدهم فروردین موزه کاملا تعطیل است.
آدرس: حرم امام رضا (ع)، صحن کوثر.
